ქალების მიერ უფლებების მოპოვების ისტორია ხანგრძლივ და გამოწვევებით სავსე გზას უკავშირდება. არჩევნებში ხმის მიცემის აკრძალვიდან დაწყებული, შარვლის ჩაცმის უუფლებობით დასრულებული — მანამ, სანამ სიტუაცია უკეთესობისკენ შეიცვლებოდა, ქალები უამრავ დაბრკოლებას გაუმკლავდნენ. ამ სტატიის კითხვისას ნამდვილად ღირს იმ პროგრესის დაფასება და აღნიშვნა, რომელსაც დროთა განმავლობაში მივაღწიეთ.

აქაა 10 რამ, რისი გაკეთებაც ქალებს ისტორიის უდიდესი ნაწილის განმავლობაში ეკრძალებოდათ:

1. არჩევნებში ხმის მიცემა

მიუხედავად იმისა, რომ დღეს წესით თავისუფლად უნდა შეგვეძლოს საკუთარი ხმის დაფიქსირება და ამა თუ იმ პოლიტიკოსის მიმართ ჩვენი პოზიციის გამოხატვა, ეს უფლება არც ისე დიდი ხანია, რაც გვაქვს. მსოფლიოში პირველი ქვეყანა, რომელმაც ქალებს ხმის მიცემის სრული უფლება მიანიჭა, იყო ახალი ზელანდია (1893 წელს), ევროპაში კი — ფინეთი (1907 წელი). ზოგიერთ განვითარებულ ქვეყანაში ეს პროცესი ძალიან გაჭიანურდა — მაგალითად, საფრანგეთში ქალებმა ხმის მიცემის უფლება მხოლოდ 1944 წელს მიიღეს, ხოლო შვეიცარიაში — 1971 წელს.

საქართველო ამ მხრივ ერთ-ერთი მოწინავე ქვეყანა იყო — 1918 წელს, დამოუკიდებლობის მოპოვებისთანავე, პირველი რესპუბლიკის კონსტიტუციით ქალებს მიენიჭათ როგორც ხმის მიცემის, ისე არჩევითობის სრული უფლება. სექსისტი კაცები, რომლებიც ქალებისთვის ამ უფლების მინიჭებას ეწინააღმდეგებოდნენ, მიიჩნევდნენ, რომ ქალები უფრო მეტად ემოციებით მოქმედებდნენ, განსხვავებით კაცებისგან, რომელთაც, მათი მტკიცებით, მეტი ინტელექტი და საღი განსჯის უნარი გააჩნდათ.

2. პასპორტის ქონა

დღეს დასაოჯახებელი თუ დაოჯახებული ქალების უმრავლესობისთვის მარტო მოგზაურობა მარტივია, თუმცა 1930-იან წლებამდე ეს თითქმის შეუძლებელი იყო. დაოჯახებულ ქალებს პასპორტში მხოლოდ მეუღლის "დანამატად" მოიხსენიებდნენ, მათი იდენტობა კი ქმრისაზე იყო გადაჯაჭვული. ერთობლივ პასპორტებში მათ თითქმის მეორეხარისხოვან როლს მიაკუთვნებდნენ, სადაც ეწერა: "ბატონი ჯონ დოუ და მეუღლე". იმ პერიოდში მეუღლის გარეშე ქალის მოგზაურობა საზოგადოებაში დაგმობილი იყო და წარმოუდგენლადაც კი ითვლებოდა.

3. შარვლის ჩაცმა

ქალის მიერ შარვლის ჩაცმა არა მხოლოდ უცნაურობად მიიჩნეოდა, არამედ ხშირად უკანონოც კი იყო. არსებული ნორმის მიხედვით, ქალებს კაბები უნდა სცმოდათ, ხოლო მათ, ვინც ამ დაუწერელ წესს არღვევდა, საზოგადოება გმობდა. მხოლოდ მაღალ მოდაში მომხდარი ცვლილებებისა და იმ ქალების დამსახურებით, რომლებმაც ეს ტრადიცია ეჭვქვეშ დააყენეს, ქალის გარდერობში შარვლები და შარვალ-კოსტიუმები ნელ-ნელა გამოჩნდა.

4. განქორწინება

მიუხედავად იმისა, რომ ტექნიკურად ქალებს მე-20 საუკუნის განმავლობაშიც შეეძლოთ ქმრებთან განქორწინება, ეს ნამდვილად არ იყო ისეთი მარტივი და ბუნებრივი პროცესი, როგორც დღესაა (მიუხედავად იმისა, რომ დღესაც არაერთ სირთულეს ვაწყდებით განქორწინების დროს). სხვადასხვა ადგილს განსხვავებული კანონები და წესები ჰქონდა, ზოგიერთ რეგიონში კი განქორწინება საერთოდ არ იყო ლეგალური. გარდა ამისა, განქორწინების მორალური თუ სოციალური დარტყმის ატანა, ძირითადად, ქალებს უწევდათ — მაშინაც კი, როდესაც მათ ამის სრულიად საფუძვლიანი მიზეზი ჰქონდათ. სწორედ ამის გამო ბევრი ქალი იძულებული ხდებოდა, უარი ეთქვა ამ გადაწყვეტილებაზე.

5. საკუთარი გვარის შენარჩუნება

დღეს ქალებს აქვთ არჩევანი, შეინარჩუნონ საკუთარი გვარი ან მეუღლის გვარზე გადავიდნენ, თუმცა წარსულში მათ არჩევის შესაძლებლობა არ ჰქონდათ. ეს არა მხოლოდ სოციალურად მიუღებლად ითვლებოდა, არამედ სერიოზულ შედეგებსაც იწვევდა. ზოგიერთ სამუშაო ადგილზე ხელფასსაც კი არ უხდიდნენ მათ, ვინც საკუთარ გვარს ინარჩუნებდა. მაგალითად, 1976 წლამდე გერმანიაში ქალებს კანონით არ შეეძლოთ საკუთარი გვარის დატოვება მეუღლის გვარის დამატების გარეშე. იაპონიაში დღემდე მოქმედებს კანონი, რომელიც მეუღლეებს ავალდებულებს ერთი და იგივე გვარი იქონიონ (უმეტესად ქალები იცვლიან გვარს).

6. საკუთრების ფლობა

მე-19 საუკუნემდე დაოჯახებულ ქალებს საკუთრების ფლობის უფლება არ ჰქონდათ — ყოველ შემთხვევაში, საკუთარი სახელით. იურიდიული სტატუსის სისტემით, ნებისმიერი მიწა თუ აქტივი, მიუხედავად მისი შეძენის გზისა, კანონიერად ქმარს ეკუთვნოდა. დიდ ბრიტანეთში დაოჯახებულ ქალთა საკუთრების აქტი (Married Women's Property Act) 1870 და 1882 წლებში იქნა მიღებული. მანამდე ბრიტანეთშიც ქალის მთელი ქონება ქორწინებისთანავე ქმრის ხელში გადადიოდა.

7. უნივერსიტეტში სწავლა

მიუხედავად იმისა, რომ ტექნიკურად ქალებს შეეძლოთ უნივერსიტეტში სწავლა, მათი არჩევანი უკიდურესად შეზღუდული იყო. რეალურად, უმაღლესი განათლების მიღება უმრავლესობისთვის წარმოუდგენელ ფუფუნებად ითვლებოდა, რადგან ბევრს მიაჩნდა, რომ ქალები ინტელექტუალურად ჩამორჩებოდნენ კაცებს და მათი ადგილი მხოლოდ სახლში იყო. ნაბიჯები განათლების გათანაბრებისა და ქალებისთვის ხელმისაწვდომობისკენ მხოლოდ მე-18 და მე-19 საუკუნეებში გადაიდგა. მე-20 საუკუნისთვის კი ქალებმა უკვე შეძლეს იმ სფეროებში შესვლა, რომლებიც მანამდე მხოლოდ კაცებისთვის იყო განკუთვნილი — როგორებიცაა სამართალი, მეცნიერება და მედიცინა.

8. ოლიმპიურ თამაშებზე ასპარეზობა

ქალებს ოლიმპიურ თამაშებში მონაწილეობის უფლება 1900 წლის პარიზის ზაფხულის ოლიმპიადამდე არ ჰქონდათ. თუმცა, მაშინაც კი, სპორტსმენი ქალების რაოდენობა ძალიან მცირე იყო (სულ 997 მონაწილიდან მხოლოდ იყო 22 ქალი), რადგან მათთვის სპორტის მხოლოდ ხუთი სახეობა იყო ხელმისაწვდომი: ჩოგბურთი, აფროსნობა, კროკეტი, საცხენოსნო სპორტი და გოლფი. მხოლოდ 21-ე საუკუნეში მიეცათ ქალებს ოლიმპიურ თამაშებზე აქტიურად ასპარეზობის უფლება.

9. ქორწინებაში ინტიმურ კავშირზე უარის თქმა

1970-იანი წლების შუა პერიოდამდე აშშ-ის ბევრი შტატი ქორწინებაში ძალდატანებით ინტიმურ კავშირს დანაშაულად არ მიიჩნევდა. ვინაიდან ითვლებოდა, რომ დაქორწინებისას ცოლი თანხმობას უპირობოდ და სამუდამოდ აცხადებდა, კაცებს არანებაყოფლობითი აქტების ჩადენის გამო არ სჯიდნენ. მხოლოდ 1993 წელს გახდა ეს ქმედება უკანონო აშშ-ის ყველა შტატში, თუმცა გარკვეული განსხვავებები კანონმდებლობაში დღემდე არსებობს. ევროპის ბევრ ქვეყანაში ქორწინებაში ძალადობა ძალიან გვიან აღიარეს დანაშაულად. მაგალითად, დიდ ბრიტანეთში ეს კანონით მხოლოდ 1991 წელს აიკრძალა, ხოლო გერმანიაში — 1997 წელს. მანამდე ითვლებოდა, რომ ქორწინების ხელშეკრულება ავტომატურად ნიშნავდა მუდმივ სექსუალურ თანხმობას.

10. მუშაობა ორსულობის დროს

ახლო წარსულში ქალები ორსულობის გამო შეიძლება სამსახურიდან გაეთავისუფლებინათ. ზოგიერთ შტატში მათ მშობიარობამდე და მშობიარობის შემდგომ პერიოდში მუშაობაც კი ეკრძალებოდათ, ხოლო გარკვეული პროფესიების წარმომადგენლებს, მაგალითად მასწავლებლებს, აიძულებდნენ უხელფასო დეკრეტული შვებულების აღებას.