ოქტომბერიც მოვიდა და აკადემიური საზოგადოება სანობელე ციებ-ცხელებამ მოიცვა. წლევანდელი ნობელიანტების გამოცხადება უკვე დაიწყო და სულ მალე შევიტყობთ, ვინ მიიღებს ერთ-ერთ ყველაზე გავლენიან პრემიას ლიტერატურის დარგში. ამ კატეგორიაში შესაძლო ლაურეატების განხილვა, როგორც წესი, თვეებით ადრე იწყება. მეტიც, ბუქმეიკერები აქტიურად ჩამოდიან ფსონებს, ამ ფსონებით კი მოგვიანებით რეიტინგული ჩამონათვალი შედგება ხოლმე.

ბუქმეიკერების პროგნოზი ხან ამართლებს, ხან — ვერა, ზოგიერთი მწერლის სახელი სულაც წლებია, ჩამონათვალის დასაწყისში გვხვდება, მაგრამ სიის გამოქვეყნება დისკუსიის ტემპერატურას კიდევ რამდენიმე გრადუსით სწევს. თანაც, ლაურეატები ხშირ შემთხვევაში სიის მოწინავე პოზიციებზე არიან ხოლმე; მაგალითად, შარშანდელი ნობელიანტი ლასლო კრასნაჰორკაი ბუქმეიკერების რეიტინგში მეორე ადგილს იკავებდა.

აი, წლევანდელი სია კი ასეთი გახლავთ:

თანაბარი შანსებით — 20/1

შარშანდლისგან განსხვავებით, როცა კრასნაჰორკაის 6/1 კოეფიციენტით უწინასწარმეტყველებდნენ გამარჯვებას, წელს სია ნაკლებადაა ასეთი კატეგორიული. ჩამონათვალში მეოთხე პოზიციას, კოეფიციენტით 20/1, რამდენიმე მწერალი იყოფს.

მათ შორისაა მარგარეტ ეტვუდი, რომელიც უკვე წლებია, პროგნოზს მიღმა არ რჩება. 2017 წელს, როცა ნობელი კაზუო იშიგუროს ერგო, ლაურეატმა პერსონალურად ეტვუდს მოუბოდიშა და დაამატა, მჯერა, ძალიან მალე მიიღებ ამ პრემიასო. მას შემდეგ კი ლამის მთელი ათწლეული გავიდა, მაგრამ 86 წლის კანადელ მწერალს, რომლის ყველაზე ცნობილ რომანებს შორისაა მხევლის წიგნი, ბრმა მკვლელი და ორიქსი და კრეიკი, ნობელი ჯერ არ ღირსებია.

ამავე შანსებითაა წარმოდგენილი ჩამონათვალში რუსი დისიდენტი მწერალი ლიუდმილა ულიცკაია, რომელიც უკრაინაში რუსეთის შეჭრის დაგმობის გამო სამშობლოში "უცხოეთის აგენტადაა" გამოცხადებული და დღემდე გერმანიაში ცხოვრობს. ულიცკაიას ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი წიგნი, დანიელ შტაინი, თარჯიმანი, წინა წელს ქართულადაც ითარგმნა.

20/1 კოეფიციენტით უწინასწარმეტყველებენ ნობელს ქართველებისთვის კარგად ნაცნობ და საყვარელ მწერალს — ფრანგ მიშელ უელბეკს. თუმცა, ქართულად ჯერჯერობით არ თარგმნილა სიის სხვა მეოთხეადგილოსნები: პორტუგალიელი ლიდია ჟორჟე, ესპანელი ენრიკე ვილა-მატასი და მექსიკელი კრისტინა რივერა გარსა.

მესამეადგილოსნები — 16/1

კოეფიციენტით 16/1 რეიტინგში მესამე ადგილს ამ სიის ვეტერანი წევრები იკავებენ: ამერიკელი თომას პინჩონი და ავსტრალიელი ჯერალდ მარნეინი. ეს უკანასკნელი გასულ წელს სულაც ბუქმეიკერების ფავორიტი იყო, მაგრამ ავტორს ჯერჯერობით არ უმართლებს — სხვათა შორის, დიდად არც პოპულარობის მხრივ; The New York Times-მა 2018 წელს მარნეინს უწოდა "უდიდესი ინგლისურენოვანი მწერალი, რომლის შესახებაც უმრავლესობას არ სმენია".

მარნეინისგან განსხვავებით, საქართველოში ნამდვილად გვსმენია თომას პინჩონის სახელი: მისი წიგნი ლოტ 49-ის გამოცხადება რამდენიმე წლის წინ ითარგმნა. თუმცა, თავად პინჩონი მედიასთან ურთიერთობას გაურბის და ინტერნეტშიც მისი სულ რამდენიმე ფოტო მოიძებნება. ამდენად, გამარჯვების შემთხვევაში ცერემონიაზე სანობელე სიტყვის წარმოსათქმელად პინჩონის მისვლაც კი ალბათ დიდ აჟიოტაჟს გამოიწვევს...

მეორე ადგილი და პოპულარული სახელი

მათგან, ვინც ბოლო წლებში ლიტერატურის დარგში ნობელიანტი გახდა, მაინცდამაინც ბევრი არ ყოფილა საქვეყნოდ ცნობილი. თუმცა, სიაში მეორეადგილოსან ჰარუკი მურაკამის, კოეფიციენტით 14/1, არც პოპულარობა არ აკლია და არც პრემიები. მისი წიგნები თარგმნილია 50-ზე მეტ ენაზე და მილიონობით ეგზემპლარადაა გაყიდული. იაპონელი მწერალი, რომლის ნაწარმოებები სამშობლოში არაერთხელ დაუდანაშაულებიათ "არაიაპონურობაში", ქართველი მკითხველისთვისაც ერთ-ერთი ყველაზე საყვარელი ავტორია.

• ჰარუკი მურაკამი — მწერალი, რომლის წიგნებიც საქართველოში პოპულარობას არ კარგავს

მურაკამის ყველაზე ცნობილ რომანებს შორისაა ნორვეგიული ტყე, კაფკა პლაჟზე, მოსამართი ჩიტის ქრონიკები და ტრილოგია 1Q84. თუკი შარშანდელი სცენარი გამეორდება და წელსაც ბუქმეიკერების პროგნოზის მეორეადგილოსანი მიიღებს პრემიას, მურაკამი ლიტერატურის დარგში მესამე იაპონელი ნობელიანტი გახდება იასუნარი კავაბატასა და კენძაბურო ოეს შემდეგ.

პირველ ადგილზე დაბრუნებული ჩინელი მწერალი

ბუქმეიკერების ფავორიტი წელს ისევ ცან შიე გახდა (კოეფიციენტი 10/1). ჩინელი ავანგარდისტი მწერალი ამ სიის სათავეში იყო 2023 და 2024 წლებშიც, მაგრამ პროგნოზი მაშინ ვერ გამართლდა. 73 წლის ცან შიეს ჩინეთში "ექსპერიმენტული პროზის" ყველაზე თვალსაჩინო წარმომადგენლად მიიჩნევენ.

შიე ბუკერის საერთაშორისო პრემიის გრძელ სიაში ორჯერ მოხვდა: ერთხელ რომანით სიყვარული ახალ ათასწლეულში, მეორედ კი პროზაული კრებულით მე ბარაკებში ვცხოვრობ. ავტორს ასევე დაწერილი აქვს მემუარებიც, სადაც იხსენებს, როგორ დევნიდნენ მის ოჯახს მას შემდეგ, რაც მამამისი კომუნისტურმა პარტიამ მემარჯვენედ გამოაცხადა. თუკი შიე მართლაც მიიღებს ნობელს, ამ კატეგორიის მე-19 ქალი ლაურეატი და მესამე ჩინელი გამარჯვებული გახდება.

ცნობილი მწერლები ბუქმეიკერების პროგნოზში

ზემოთ ჩამოთვლილ მწერლებზე შედარებით ნაკლები კოეფიციენტებით, სიაში სხვა ცნობილ სახელებსაც აღმოაჩენთ, მათ შორის, სალმან რუშდის (25/1), ჩიმამანდა ნგოზი ადიჩის (50/1), სტივენ კინგს (50/1) და ჯოან როულინგს (50/1).

შვედეთის აკადემია ლიტერატურის დარგში ნობელის პრემიის წლევანდელ ლაურეატს 8 ოქტომბერს დაასახელებს. გამარჯვებული 12 მილიონი შვედური კრონით დაჯილდოვდება, რაც 3,1 მილიონ ლარს აღემატება.