ჩვენი გალაქტიკის ცენტრში არსებული სუპერმასიური შავი ხვრელის გარშემო მოძრავმა ვარსკვლავმა მეცნიერებს აინშტაინის ფარდობითობის ზოგადი თეორიის შემოწმების საშუალება მისცა.

დახლოებით 100 წლის წინ ალბერტ აინშტაინმა გამოაქვეყნა თეორია, რომლის მიხედვითაც მიზიდულობის ძალას მატერიის მიერ სივრცისა და დროის გამრუდება განაპირობებს. ახლახან გამოქვეყნებულ კვლევაში კი მეცნიერებმა აინშტაინის თეორიის დამამტკიცებელი ერთ-ერთი ნიშანი, წითელი წანაცვლება შავი ხვრელის გარშემო პირველად შენიშნეს.

როდესაც სინათლე მაღალი მიზიდულობის ზონას ტოვებს, მისი ტალღები "იწელება," ანუ იცვლება ტალღების სიხშირე, რაც ასეთი რეგიონებიდან წამოსულ სინათლეს წითელ ელფერს აძლევს. მეცნიერებმა ჩილეს უდაბნოში არსებული ძალიან დიდი ტელესკოპი გამოიყენეს და აღმოაჩინეს, რომ შავი ხვრელის ორბიტაზე მყოფი ვარსკვლავიდან წამოსული სინათლის სხივების სიხშირე ზუსტად იმ რაოდენობით იყო წითლისკენ წანაცვლებული, რამდენითაც ფარდობითობის თეორიის მიხედვით უნდა ყოფილიყო.

შავი ხვრელის ორბიტაზე არსებული ვარსკვლავის მოძრაობის ტრაექტორია. მხატვრული წარმოსახვა.

შავი ხვრელის ორბიტაზე არსებული ვარსკვლავის მოძრაობის ტრაექტორია. მხატვრული წარმოსახვა.

ფოტო: M. KORNMESSER/ESO

მეცნიერებს მიზიდულობის ძალით გამოწვეული წითელი წანაცვლება აქამდეც შეუმჩნევიათ. უფრო მეტიც, ისეთი სისტემების შექმნისას, როგორიც მაგალითად გლობალური ადგილმდებარეობის განმსაზღვრელი სისტემა ანუ GPS-ია, აუცილებელია გამოთვლებში წითელი წანაცვლების გათვალისწინება, თუმცა ეს პირველი შემთხვევაა, როდესაც მათ ეს მოვლენა შავი ხვრელის სიახლოვეს დააფიქსირეს.

ჩვენ ვიცით, რომ ჩვენი გალაქტიკის ცენტრში სუპერმასიური შავი ხვრელი ბუდობს, რომლის მასაც ჩვენი მზისას 4 მილიონით აღემატება. ასეთი შავი ხვრელების გარშემო უამრავი ვარსკვლავი ბრუნავს, რომლიდანაც კვლევისთვის მეცნიერებმა ერთ-ერთი, სახელად S2 აარჩიეს. ის შავი ხვრელის გარშემო ელიფსურ ორბიტაზე მოძრაობს და მას ერთი ბრუნის შესასრულებლად 16 წელიწადი სჭირდება.

2018 წლის მაისში ვარსკვლავი შავ ხვრელს 20 მილიარდი კილომეტრის მანძილზე მიუახლოვდა, რაც ერთი შეხედვით შორია, მაგრამ შედარებისთვის, ეს მზისა და ნეპტუნს შორის მანძილს მხოლოდ 4-ჯერ აღემატება.

"ჩვენ რამდენიმე ტელესკოპის გაერთიანება შევძელით, ამით კი ერთგვარი სუპერ ტელესკოპი მივიღეთ, რამაც ამ აღმოჩენის გაკეთების საშუალება მოგვცა."

შავი ხვრელის გარშემო ზოგადი ფარდობითობის თეორიის სხვადასხვა მახასიათებლების შემოწმება რთულია, რადგან ასეთ რეგიონში ძალიან ბევრი ვარსკვლავი მოძრაობს. მეცნიერებმა უამრავიდან ერთი კონკრეტული ვარსკვლავის გამორჩევა და შესწავლა სპეციალური ტექნიკის, ადაპტური ოპტიკის საშუალებით მოახერხეს. გარდა ამისა, მათ ჩილეში არსებული 4 სხვადასხვა ტელესკოპიდან მიღებულ ინფორმაციას თავი ერთად მოუყარეს და მონაცემები ასე გაანალიზეს.

"ჩვენ რამდენიმე ტელესკოპის გაერთიანება შევძელით, ამით კი ერთგვარი სუპერ ტელესკოპი მივიღეთ, რამაც ამ აღმოჩენის გაკეთების საშუალება მოგვცა," - ამბობს კვლევის ერთ-ერთი თანაავტორი რაინჰარდ გენზელი.

მეცნიერთა გუნდი ფიქრობს, რომ თუ ისინი შეძლებენ ისეთი ვარსკვლავის პოვნას, რომელიც შავი ხვრელის გარშემო კიდევ უფრო ახლოს ბრუნავს, ეს მათ საშუალებას მისცემს, რომ მოცემული საკითხი უფრო ღრმად შეისწავლონ და ფარდობითობის ზოგადი თეორიის სხვა ასპექტებიც გადაამოწმონ.