გაეროს მონაცემებით, დღეს ავღანეთში ყოველი ოთხი ადამიანიდან სამს ელემენტარული პირველადი საჭიროებების დაკმაყოფილებაც კი არ შეუძლია. უმუშევრობა გაიზარდა, ჯანდაცვის სისტემა მოშლილია, ჰუმანიტარული დახმარება კი, რომელიც ოდესღაც მილიონობით ადამიანს ეხმარებოდა, წინანდელთან შედარებით მინიმუმამდე შემცირდა.

ბოლო პერიოდში ქვეყანაში შიმშილის დონემ რეკორდულ მაჩვენებელს მიაღწია. დაახლოებით 4.7 მილიონი ადამიანი — ავღანეთის მოსახლეობის მეათედზე მეტი — შიმშილის ზღვარზეა.

"დამირეკეს და მითხრეს, რომ ჩემს შვილებს ორი დღეა არაფერი უჭამიათ. ვიგრძენი, რომ თავი უნდა მომეკლა. მაგრამ მერე ვიფიქრე, ამით ჩემს ოჯახს რაში დავეხმარები-მეთქი? ასე რომ, აქ ვარ და სამუშაოს ვეძებ", — ამბობს ავღანეთის ერთ-ერთი მოქალაქე.

"ვშიმშილობთ. ჩემი უფროსი შვილები გარდაიცვალნენ, ამიტომ უნდა ვიმუშაო, რომ ოჯახი გამოვკვებო. მაგრამ მოხუცი ვარ და ჩემი დასაქმება არავის უნდა", — ამბობს აჰმადი BBC-სთან ინტერვიუში.

"მზად ვარ, ჩემი ქალიშვილები გავყიდო. ღარიბი ვარ, ვალებში ჩაფლული და უმწეო. სამუშაოდან სახლში მშიერი, მწყურვალი და გონებააბნეული ვბრუნდები. ჩემი შვილები მორბიან და მეუბნებიან, რომ პური მოგვეციო. მაგრამ მე რა უნდა მივცე? სად არის სამუშაო? ერთი შვილიც რომ გავყიდო, დანარჩენ შვილებს სულ მცირე ოთხი წელი მაინც გამოვკვებავ" — ამბობს აბდულ რაშიდ აზიმი BBC-სთან ინტერვიუში თავის 7 წლის ტყუპებზე.

ბიჭი შვილების ნაცვლად გოგოების გაყიდვის გადაწყვეტილება იმითაა განპირობებული, რომ კულტურულად ბიჭები მომავალ ოჯახის მარჩენლებად ითვლებიან. ავღანეთში, თალიბანის მიერ ქალებისა და გოგოებისთვის განათლებისა და მუშაობის აკრძალვის ფონზე, ეს ტენდენცია კიდევ უფრო აშკარა გახდა.

საიდ აჰმადი ინტერვიუში ამბობს, რომ მას უკვე მოუწია თავისი 5 წლის გოგოს, შაიკას გაყიდვა მას შემდეგ, რაც ბავშვს აპენდიციტი და ღვიძლზე კისტა აღმოაჩნდა.

"სამედიცინო ხარჯების გადასახდელად ფული არ მქონდა, ამიტომ ჩემი გოგო ნათესავს მივყიდე. ფული რომ მქონოდა, ამ გადაწყვეტილებას არასდროს მივიღებდი. მაგრამ მერე ვიფიქრე, რა მოხდება, თუ ოპერაციის გარეშე მოკვდება-მეთქი? ბავშვის ასეთ ადრეულ ასაკში გაშვებას უდიდესი შფოთვა ახლავს. არასრულწლოვანთა ქორწინებას თავისი პრობლემები აქვს, თუმცა, რადგან მკურნალობის საფასურს ვერ ვიხდიდი, ვფიქრობდი, რომ ჩემი გოგო ცოცხალი მაინც გადარჩებოდა", — ამბობს ის.

სულ რაღაც ორი წლის წინ საიდი გარკვეულ დახმარებას იღებდა. მაშინ ის და მისი ოჯახი — მილიონობით სხვა ავღანელის მსგავსად — იღებდნენ სასურსათო დახმარებას: ფქვილს, ზეთს, ოსპსა და ბავშვთა კვების დანამატებს. თუმცა, ბოლო რამდენიმე წლის განმავლობაში ჰუმანიტარული დახმარების მასშტაბურმა შემცირებამ მოსახლეობის უდიდეს ნაწილს სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანი მხარდაჭერა წაართვა.

აშშ-მა და ბევრმა სხვა უმსხვილესმა დონორმა გასულ წელს ქვეყნისთვის განკუთვნილი თითქმის მთელი დახმარება შეაჩერა. გაეროს მიმდინარე მონაცემების მიხედვით, წელს მიღებული დახმარება 2025 წელთან შედარებით 70%-ით ნაკლებია. ქალთა მიმართ დაწესებული შეზღუდვები და თალიბანის ძალადობრივი პოლიტიკა ერთ-ერთი მთავარი მიზეზია, რის გამოც დონორებმა ავღანეთს ფინანსური დახმარება შეუწყვიტეს. პრობლემებს კიდევ უფრო ამწვავებს ძლიერი გვალვა, რომელმაც ქვეყნის პროვინციების ნახევარზე მეტი დააზარალა.

თალიბანის მთავრობა, რომელმაც ძალაუფლება 2021 წელს ხელში ჩაიგდო, ბრალდებებს უარყოფს და პასუხისმგებლობას ავღანეთის წინა ადმინისტრაციას აკისრებს.

"ოცწლიანი ოკუპაციის დროს, აშშ დოლარის შემოდინების გამო ეკონომიკური მდგომარეობა ხელოვნურად გაუმჯობესდა. ოკუპაციის დასრულების შემდეგ კი სიღარიბე, გაჭირვება, უმუშევრობა და სხვა პრობლემები მემკვიდრეობით მივიღეთ", — განუცხადა BBC-ს თალიბანის მთავრობის სპიკერის მოადგილემ, ჰამდულა ფიტრატმა.

ადგილობრივი უხუცესი ამბობს, რომ ბავშვთა სიკვდილიანობა, ძირითადად არასათანადო კვების (შიმშილის) გამო, ბოლო ორი წლის განმავლობაში მკვეთრად გაიზარდა. ავღანეთში სიკვდილიანობის ოფიციალური რეგისტრაციის ბაზა არ არსებობს. სასაფლაო ერთადერთი ადგილია, სადაც ბავშვთა სიკვდილიანობის ზრდის მტკიცებულება შეიძლება იპოვო. სწორედ ამიტომ BBC-მ ცალ-ცალკე დათვალა პატარა და დიდი ადამიანების საფლავები. პატარა საფლავები დაახლოებით ორჯერ მეტი აღმოჩნდა, ვიდრე დიდი — რაც იმაზე მიანიშნებს, რომ ბავშვები ორჯერ უფრო ხშირად იღუპებიან, ვიდრე ზრდასრულები.

საავადმყოფოებში ახალშობილთა განყოფილება ყველაზე გადატვირთულია. ყველა საწოლი დაკავებულია, ზოგიერთში ორი ჩვილიც კი წევს. მათი უმეტესობა დღენაკლული და წონაში საგრძნობლად დაკლებულია, უმრავლესობა კი დამოუკიდებლად სუნთქვასაც კი ძლივს ახერხებს.

ავღანეთის სახელმწიფო საავადმყოფოებში მედიკამენტების მწვავე დეფიციტის გამო, კლინიკებს პაციენტებისთვის ელემენტარული წამლებიც კი არ გააჩნიათ, რის გამოც ოჯახებს მათი ყიდვა საკუთარი სახსრებით, გარე აფთიაქებში უწევთ.

გარდა ამისა, სამედიცინო დაწესებულებებს არ აქვთ საჭირო აპარატურა მძიმე, თუმცა განკურნებადი დაავადებების სრულფასოვანი დიაგნოსტიკისა და მკურნალობისთვის. რესურსებისა და აღჭურვილობის ამგვარი არარსებობის ფონზე, ახალშობილთა სიკვდილიანობა საგანგაშო ნიშნულს აღწევს — არის დღეები, როდესაც კლინიკაში სამამდე ჩვილიც კი იღუპება.