69 წლის გაო ჯენი, რომელიც ბოლო წლებში ნიუ-იორკში ცხოვრობდა, 2024 წლის აგვისტოში ჩინეთში ოჯახური ვიზიტის დროს დააკავეს და მისი ერთდღიანი სასამართლო პროცესი 2026 წლის 30 მარტს, ჰებეის პროვინციის ქალაქ სანჰეს სასამართლოში, დახურულ კარს მიღმა გაიმართა. მას ბრალად ედება "ეროვნული გმირებისა და მოწამეების ცილისწამება", რაც მაქსიმუმ სამწლიან პატიმრობას ითვალისწინებს. მიუხედავად იმისა, რომ პროცესი დასრულდა, განაჩენი ჯერჯერობით ცნობილი არ არის, რადგან ჩინეთში ვერდიქტს ხშირად თვეების შემდეგ აცხადებენ. გაო ჯენის მეუღლესა და შვიდი წლის შვილს, რომელიც აშშ-ის მოქალაქეა, ამ დრომდე ეკრძალებათ ჩინეთის დატოვება, თავად ხელოვანი კი ციხეში ჯანმრთელობის მძიმე მდგომარეობაში იმყოფება და არასათანადო კვებისა და ქრონიკული დაავადებების გამო მკურნალობას საჭიროებს.

გაო ჯენი თავის ძმასთან ერთად ათწლეულების განმავლობაში ქმნიდა პროვოკაციულ ნამუშევრებს, რომლებიც ჩინეთის პოლიტიკურ ისტორიასა და კულტურულ რევოლუციას აკრიტიკებდა. მათ ყველაზე ცნობილ სკულპტურებს შორისაა "მის მაო", სადაც ყოფილი ლიდერი პინოქიოს ცხვირით არის გამოსახული, და "მაოს სინანული", რომელიც მუხლმოდრეკილ და მომნანიებელ ლიდერს ასახავს. საინტერესოა, რომ ხელოვანს ბრალი ედება 2005-2009 წლებში შექმნილი ნამუშევრების გამო, თუმცა კანონი, რომლითაც მას ასამართლებენ, მხოლოდ 2018 წელს შევიდა ძალაში.

ძმები გაოები ჩინეთის სახელოვნებო სცენაზე 1990-იან და 2000-იანი წლების დასაწყისში გამოჩნდნენ, მაოს გარდაცვალებიდან მეოთხედი საუკუნის შემდეგ. მაომ კომუნისტური ჩინეთი 1949 წელს დააფუძნა და ქვეყანას 1960-იან და 1970-იან წლების მღელვარე და დამანგრეველ პერიოდში მართავდა, როდესაც სწრაფი ინდუსტრიალიზაციის მცდელობამ შიმშილობა გამოიწვია, რასაც ათობით მილიონი ადამიანი ემსხვერპლა. ამას მოჰყვა "კულტურული რევოლუცია": ძალადობრივი წმენდა ყველასი, ვინც კომუნიზმისთვის საფრთხედ მიიჩნეოდა, მათ შორის მრავალი ჩინელი ინტელექტუალის, მიწათმფლობელისა და ხელოვანის.

მილიონობით მსხვერპლს შორის იყო ძმები გაოების მამაც, რომელსაც "კლასობრივი მტრის" იარლიყი მიაკერეს და წაიყვანეს ადგილას, რომელიც გაო ჯენმა 2009 წელს New York Times-თან ინტერვიუში ასე აღწერა: "ეს არ იყო ციხე, არც პოლიციის განყოფილება, არამედ რაღაც სხვა".

აქედან გამომდინარე, გასაკვირი არ უნდა იყოს, რომ მაო ძმები გაოების შემოქმედების მუდმივი მუზაა. თუმცა, მიუხედავად იმისა, რომ კარიერის უდიდესი ნაწილის განმავლობაში ისინი ახერხებდნენ მკაცრი სასჯელისთვის თავის დაღწევას, 2012 წელს, ახლანდელი ლიდერის, სი ძინპინის ხელისუფლებაში მოსვლასთან ერთად, შემოქმედებითი გამოხატვის სივრცე ჩინეთში შეიკუმშა.

ამ საქმესთან დაკავშირებით უახლესი რეაგირება გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის ადამიანის უფლებათა ოფისს ეკუთვნის, რომელმაც აპრილის შუა რიცხვებში ოფიციალური შეშფოთება გამოხატა. გაერომ ხაზგასმით აღნიშნა, რომ სისხლის სამართლის კანონის რეტროაქტიული გამოყენება, ანუ ადამიანის დასჯა იმ ქმედებისთვის, რომელიც მისი ჩადენის დროს დანაშაული არ იყო, ძირს უთხრის კანონიერების პრინციპს. ორგანიზაცია მხატვრული გამოხატვის დასასჯელად სისხლისსამართლებრივი სანქციების გამოყენებას გმობს და ხელოვანის ჯანმრთელობის გაუარესებული მდგომარეობის გამო მისი დაუყოვნებლივ გათავისუფლებას ითხოვს.