ჰიპერტენზია იგივე მაღალი არტერიული წნევა არის მდგომარეობა, როდესაც სისხლძარღვებში წნევა ზედმეტად მაღალია (140/90 მმ ვწყ. სვ. ან მეტი). ეს გავრცელებული პრობლემაა, რომელიც გულ-სისხლძარღვთა სისტემის დაავადებების რისკს ზრდის და მკურნალობის გარეშე შეიძლება მძიმე შედეგებით დასრულდეს.

მაღალი წნევა ხშირად ჩუმად ვითარდება და ადამიანებს თავს მხოლოდ მაშინ ახსენებს, როდესაც უკვე სერიოზულ პრობლემად გადაიქცევა ხოლმე. გული ის ორგანოა, რომელიც ჩვენი ორგანიზმისა და ცხოვრების რიტმს განსაზღვრავს. და რა ხდება მაშინ, როდესაც ის ზედმეტად იტვირთება? ამ კითხვაზე პასუხს სტატიაში გაიგებთ.

აღსანიშნავია, რომ ხშირად, მაღალი არტერიული წნევის დროს ადამიანები სიმპტომებს ვერ გრძნობენ. ამიტომ, მისი დადგენის ერთადერთი გზა არტერიული წნევის გაზომვაა.

მნიშვნელოვანია იცოდეთ, რომ არტერიული წნევა იწერება ორი ციფრით. პირველი (სისტოლური) ციფრი აღნიშნავს წნევას სისხლძარღვებში გულის შეკუმშვის დროს, ხოლო მეორე (დიასტოლური) ციფრი აღნიშნავს წნევას სისხლძარღვებში გულის მოსვენების დროს (შეკუმშვებს შორის).

რა იწვევს მაღალ წნევას?

არსებობს მაღალი არტერიული წნევის გამომწვევი რამდენიმე ძირითადი ფაქტორი. აქვე აღსანიშნავია, რომ მედიცინაში გამოიყოფა პირველადი და მეორადი ჰიპერტენზია. პირველადია, როდესაც კონკრეტული მიზეზი უცნობია და ფაქტორთა ერთობლიობა მოქმედებს, ხოლო მეორადი, როცა წნევა სხვა დაავადების შედეგია.

ახლა კი იმ ფაქტორებს განვიხილავთ, რომლებსაც შეუძლიათ გამოიწვიონ მაღალი გულის წნევა.

გენეტიკური ფაქტორები

თუ თქვენს მშობლებს ან ახლო ნათესავებს ჰიპერტენზია აქვთ, შესაძლოა, თქვენც გამოგივლინდეთ. სწორედ გენეტიკა განსაზღვრავს, როგორ ამუშავებს თქვენი ორგანიზმი მარილს, როგორ რეაგირებენ სისხლძარღვები სტრესზე და როგორია ჰორმონალური ბალანსი.

კვება: მარილი და ცხიმები

ძალიან მნიშვნელოვანია რამდენად ჯანსაღად და სწორად იკვებებით. ყურადღება უნდა მიაქციოთ მარილისა და ცხიმების მიღებას. მარილი ორგანიზმში წყალს აკავებს. რაც მეტი წყალია სისხლში, მით მეტია სითხის მოცულობა, რომელიც სისხლძარღვებს აწვება.

ნაჯერმა ცხიმებმა და ტრანსცხიმებმა შეიძლება სისხლძარღვების კედლებზე ნალექების (ათეროსკლეროზული ფოლაქების) დაგროვება გამოიწვიოს. ეს ძარღვებს ავიწროებს და გულს სისხლის გადატუმბვა მეტი ძალისხმევით უწევს.

სტრესი და ცხოვრების წესი

სტრესის დროს ორგანიზმი ჰორმონებს - ადრენალინსა და კორტიზოლს გამოყოფს, რომლებიც სისხლძარღვებს დროებით ავიწროებენ და გულისცემას აჩქარებენ. თუ სტრესი ქრონიკულია, წნევა მუდმივად მაღალ ნიშნულზე რჩება. გარდა ამისა, სისხლძარღვების კედლებს ისეთი მავნე ჩვევები აზიანებს, როგორიცაა მოწევა და ალკოჰოლი.

ჭარბი წონა და უმოძრაობა

ჭარბი წონის შემთხვევაში, ორგანიზმს ქსოვილების ჟანგბადით მოსამარაგებლად მეტი სისხლი სჭირდება. ეს გულზე დატვირთვას ზრდის. ფიზიკური აქტივობის ნაკლებობა კი სისხლძარღვებს ნაკლებად „ელასტიურს“ ხდის.

თანმხლები დაავადებები (მეორადი ჰიპერტენზია)

ხშირად მაღალი წნევა სხვა ორგანოს პრობლემაზე მიგვანიშნებს. მაგალითად შეიძლება მიზეზი იყოს:

• თირკმლის დაავადებები: თირკმელები სითხის ბალანსს არეგულირებენ; მათი დაზიანება წნევაზე პირდაპირ აისახება;
• ენდოკრინული დარღვევები: მაგალითად, ფარისებრი ჯირკვლის პრობლემები;
• ძილის აპნოე: ძილის დროს სუნთქვის ხანმოკლე შეჩერება, რაც ორგანიზმს სტრესში აგდებს.

მნიშვნელოვანია იცოდეთ, რომ მაღალი წნევის სიმპტომები შესაძლოა წლების განმავლობაში არ გამოვლინდეს, თუმცა ამ დროს გული და ძარღვები ზიანდებოდეს.

მაღალი წნევა სიმპტომები — როგორ უნდა ამოიცნოთ ეს პრობლემა?

ჰიპერტენზიის მქონე ადამიანთა უმრავლესობა სიმპტომებს ვერ გრძნობს. ძალიან მაღალმა წნევამ შეიძლება გამოიწვიოს თავის ტკივილი, მხედველობის დაბინდვა, ტკივილი გულმკერდის არეში და სხვა პრობლემები.

თუ გულის მაღალი წნევა უყურადღებოდ დატოვეთ და არ იმკურნალეთ, მან შეიძლება თირკმლის დაავადებები, გულის დაავადებები და ინსულტი გამოიწვიოს. აღსანიშნავია, რომ ძალიან მაღალი წნევის დროს (როგორც წესი, 180/120 ან მეტი) შესაძლოა შემდეგი სიმპტომები გამოვლინდეს:

• ძლიერი თავის ტკივილი;
• ტკივილი გულმკერდში;
• თავბრუსხვევა და სუნთქვის გაძნელება;
• გულისრევა და ღებინება;
• მხედველობის გაუარესება ან ცვლილება;
• შფოთვა და გონების არევა;
• ხმაური ყურებში და ცხვირიდან სისხლდენა;
• გულის რიტმის დარღვევა.

ამ სიმპტომების არსებობის შემთხვევაში, დაუყოვნებლივ მიმართეთ ექიმს. მხოლოდ სპეციალიტს შეუძლია სათანადო რეაგირება და მკურნალობის სწორი კურსის დანიშვნა.

მაღალი წნევის დიაგნოსტიკა

ექიმთან ვიზიტს უდიდესი მნიშვნელობა აქვს, რათა მკურნალობის კურსი დროულად დაიწყოთ. აღსანიშნავია, რომ ჰიპერტენზიის დიაგნოსტიკა მხოლოდ ციფრების დაფიქსირება არ არის. ამ პროცესის მიზანია გაირკვეს, რამ გამოიწვია წნევის მატება და რა ზიანი მიადგა ორგანიზმს.

ვინაიდან გულის მაღალ წნევას ხშირად ჩუმ მკვლელს უწოდებენ, მისი გამოვლენის ერთადერთი გზა წნევის რეგულარული გაზომვაა.

როგორც წესი, ჰიპერტენზიის დიაგნოზი ერთჯერადი მაღალი მაჩვენებლის საფუძველზე არ ისმება. საჭიროა, წნევის გადამოწმება. ხშირად ექიმები პაციენტებს წნევის დღიურის წარმოებას სთხოვენ, სადაც დილა-საღამოს გაზომილი მაჩვენებლები იწერება. ეს გამორიცხავს ე.წ. თეთრი ხალათის სინდრომს — მდგომარეობას, როდესაც სტრესის გამო წნევა მხოლოდ ექიმის კაბინეტში იწევს.

კონსულტაციის დროს ექიმი — თერაპევტი ან კარდიოლოგი კომპლექსურ შეფასებას ატარებს. ის პაციენტის გენეტიკას, ცხოვრების წესს და კვების ჩვევებს იკვლევს. შემდეგ კი, ფიზიკურად სინჯავს მას — უსმენს გულსა და ფილტვებს, ამოწმებს პულსს. გარდა ამისა, რისკებსაც აფასებს. კერძოდ, ადგენს პაციენტს ისეთი დაავადებები ხომ არ აქვს, რომლებიც წნევაზე მოქმედებს.

როდესაც მაღალი გულის წნევა უკვე დაფიქსირებულია, ექიმი კვლევებს ნიშნავს, რათა ნახოს, როგორ უმკლავდება გული ამ დატვირთვას.

ეკგ (ელექტროკარდიოგრაფია) ჰიპერტენზიის დროს პირველი რიგის კვლევაა. მისი საშუალებით ექიმი ხედავს, არის თუ არა გულის კუნთი გასქელებული (ჰიპერტროფია), რაც ხანგრძლივი მაღალი წნევის შედეგია. ასევე ვლინდება რიტმის დარღვევები და იშემიის ნიშნები.

მრტ (მაგნიტო რეზონანსული ტომოგრაფია) არ არის რუტინული კვლევა, რომელსაც ყველა წნევიანი პაციენტისთვის აუცილებელია. მას უფრო რთულ შემთხვევებში იყენებენ.

მრტ ინიშნება, როდესაც ექიმს გულის სტრუქტურის ძალიან დეტალური ვიზუალიზაცია სჭირდება; ეჭვი აქვს გულის თანდაყოლილ მანკზე ან სურს გულის ქსოვილის დაზიანების ხარისხი შეაფასოს.

ეს მეთოდი ასევე გამოიყენება თირკმელზედა ჯირკვლების ან თირკმლის არტერიების გამოსაკვლევად, თუ არსებობს ეჭვი, რომ წნევას სხვა ორგანოს პათოლოგია იწვევს.

ხშირად დასმული კითხვები — FAQ

რა იწვევს მაღალ წნევას?

მაღალი წნევა შეიძლება გამოწვეული იყოს გენეტიკით, არაჯანსაღი კვებით, სტრესითა და ცხოვრების წესით.

რა არის მაღალი წნევის პირველი სიმპტომები?

მაღალი წნევა სიმპტომები ხშირად მოიცავს თავის ტკივილს, თავბრუსხვევას და გულის ფრიალს, თუმცა ზოგჯერ ჩივილები საერთოდ არ ვლინდება.

წნევის რეგულარულად გაზომვა მნიშვნელოვანია?

დიახ, ზოგჯერ ჰიპერტენზია უსიმპტომოდ მიმდინარეობს. ზოგიერთი ექიმი პაციენტებს კონკრეტული მაჩვენებლების ჩაწერასაც სთხოვს.