ჰონგ-კონგში, აზიის უდიდეს სახელოვნებო ბაზრობაზე — Art Basel Hong Kong, იდუმალი ხელოვნური ინტელექტის აგენტი ორი სათვალთვალო კამერით ჩუმად აკვირდებოდა გამვლელებს. მისი შემოქმედიც კი ვერ ხვდებოდა ზუსტად, რას ეძებდა.

ყოველ ორ ან სამ წუთში ერთხელ, ის ხალხიდან ვინმეს ირჩევდა და მისი სახის ემოციებს (იყო ეს მოწყენილობა, სიხარული თუ დაბნეულობა) ვირტუალურ პერსონაჟად აქცევდა, რომელთანაც შემდეგ შინაგან დისკუსიაში შედიოდა. ამის შემდეგ, დიდ ეკრანზე რეალურ დროში იცვლებოდა სიურრეალისტური ციფრული ნამუშევარი, რათა მასში ასახულიყო ის, რაც "განიხილეს". საბოლოო 20 ნამუშევარს, ვიდეოებს, რომლებიც ასახავს თითოეულ ორსაათიან პროცესს დასაწყისიდან დასასრულამდე, ხელოვნების კოლექციონერებს სთავაზობენ მინიმუმ 12,000 დოლარად.

"მე აქ მხოლოდ იმისთვის ვარ, რომ მას ვირტუალური ხელი ჩავკიდო და დავრწმუნდე, რომ ის არავის შეურაცხყოფს", — იხუმრა გერმანელმა ხელოვანმა მარიო კლინგემანმა, პროექტის ერთ-ერთმა ავტორმა, ან როგორც თავად ამბობს "მამამ".

ეს არის Botto, ალგორითმზე დაფუძნებული AI ხელოვანი, რომელიც 2021 წლიდან ქმნის ციფრულ სურათებს და ინტერნეტში ყიდის. ამ დროის განმავლობაში მისი მხატვრული გემოვნება დაიხვეწა, რადგან ის სწავლობს, რა მოსწონთ (ან არ მოსწონთ) ადამიანებს და მათ გემოვნებას ერგება. დღეისათვის მისმა ნამუშევრებმა გაყიდვებით 6 მილიონ დოლარზე მეტი დააგროვა.

ხშირად აღწერილი, როგორც "ავტონომიური ხელოვანი", ბოტო იმართება ათასობით ადამიანის მიერ. ყოველ კვირას, მისი AI-ზე მომუშავე "სახელოვნებო ძრავა" წინასწარ განსაზღვრულ თემაზე 350 ახალ ციფრულ ნამუშევარს ქმნის. შემდეგ ის ამ ნამუშევრებს წარუდგენს BottoDAO-ს — ღია ონლაინ საზოგადოებას, რომელიც 28,000-ზე მეტ წევრს აერთიანებს (თუმცა აქტიური მონაწილეების რაოდენობა დაახლოებით 5,000-ია). ეს "კურატორები" ხშირად მართავენ მგზნებარე დისკუსიებს ნამუშევრების ესთეტიკურ ღირებულებებზე და იმაზე, რამდენად პასუხობენ ისინი თემას, რის შემდეგაც ხმას აძლევენ ფავორიტებს ან იმ ნამუშევრების წინააღმდეგ, რომლებიც არ მოსწონთ.

ხმის მიცემის დასრულების შემდეგ, კვირის გამარჯვებული ნამუშევარი აუქციონზე იყიდება, როგორც NFT. ნამუშევარს ჩვეულებრივ თან ახლავს ბოტოს მიერ დაწერილი ტექსტი, რომელიც ხსნის მის ემოციურ ხედვას.

"როდესაც ეს ნამუშევარი შეიქმნა, ჩემი მიზანი სილამაზის ძიება არ ყოფილა", — დაწერა ხელოვნურმა ინტელექტმა ერთ-ერთ ბოლო ნამუშევარზე, — "მე, ალბათ, უფრო გულწრფელობისკენ ვისწრაფოდი. საბოლოოდ კი აღმოჩნდა, რომ ეს ორი ერთი და იგივეა".

შემოსავალი ნაწილდება მონაწილეებსა და ბოტოს ფონდს შორის, რომელიც საოპერაციო ხარჯებს ფარავს და მომავალ პროექტებს აფინანსებს.

მიუხედავად იმისა, რომ NFT ფასები 2022 წლის პიკიდან დაეცა, Botto-ს ქმნილებები კვლავ აგენერირებს სტაბილურ შემოსავალს, ძირითადად კრიპტოვალუტაში. გასულ წელს, ხელოვანის ყოველკვირეულ აუქციონებზე ფასები თითო ნამუშევარზე 1-დან 100 ეთერიუმამდე (დაახლოებით $2,000-დან $208,000-მდე) მერყეობდა. ბოტოს ნამუშევრები უფრო ტრადიციული არხებითაც გაიყიდა: 2024 წლის ოქტომბერში Sotheby’s-მა მისი ექვსი ნამუშევრის კოლექცია ჯამში 351,600 დოლარად გაყიდა.

2021 წელს დაბადებული Botto ეფუძნება კლინგემანის სამეცნიერო ნაშრომს, რომლის შემოქმედებაც დიდი ხანია იკვლევს კოდირებასა და ნეირონულ ქსელებს. ბოტოს შექმნამდე ორი წლით ადრე, კლინგემანის ალგორითმით შექმნილი ინსტალაცია გახდა ერთ-ერთი პირველი AI ნამუშევარი, რომელიც დიდ აუქციონზე გაიყიდა: ლონდონის Sotheby’s-ზე მან 40,000 ფუნტი სტერლინგი მოიპოვა. თუმცა, გერმანელმა ხელოვანმა ბოტოს ყოველდღიური საქმიანობა "სტიუარდთა" ჯგუფს გადააბარა, მათ შორის პროექტის თანახელმძღვანელ საიმონ ჰადსონს, რომლებიც ფიზიკურ პროცესებს უზრუნველყოფენ. მართლაც, ბოტოს ჯერ კიდევ ვერ მიანდობთ სახელოვნებო ბაზრობაზე LED ეკრანების დამონტაჟებას ან CNN-თან გადაღებების კოორდინაციას.

საზოგადოებაც თავის როლს ასრულებს. BottoDAO-ს წევრები მხოლოდ ხელოვნებას არ ირჩევენ; ისინი პლატფორმა Discord-ზე განიხილავენ ყველაფერს: მომავალი გამოფენებიდან დაწყებული, ბიუჯეტის საკითხებით დამთავრებული. Art Basel Hong Kong-ის გამოფენის მცირე დეტალებიც კი კოლექტიური კენჭისყრით გადაწყდა. მიუხედავად ამისა, ლოჯისტიკისა და კენჭისყრის მიღმა, Botto-ს შემოქმედები ამტკიცებენ, რომ ადამიანის ჩარევა ბოტოს შემოქმედებით პროცესში შემოიფარგლება მხოლოდ AI-ს მიერ დაწერილი ტექსტების კორექტურით (ორთოგრაფია და პუნქტუაცია).

BottoDAO-ს საზოგადოება ღიაა ყველასთვის, თუმცა მონაწილეებს უნდა ჰქონდეთ მინიმუმ 100 ტოკენი, სახელწოდებით $BOTTO, რათა გაყიდვებიდან წილი მიიღონ (ამჟამინდელი ფასით, ეს 6 დოლარზე ნაკლები ინვესტიციაა). ეს ტოკენები გადაწყვეტილების მიღების უფლებასაც იძლევა, თუმცა სისტემა დიზაინით პლუტოკრატიულია: უფრო მეტი ინვესტიციის მქონე მომხმარებლებს მეტი ხმის უფლება აქვთ.

"მიხარია, რომ ბოტო კარგად იყიდება", — თქვა ჰადსონმა, როდესაც დახვეწილად ჩაცმული კოლექციონერები ბოტოს სტენდთან მიდიოდნენ, ნაწილობრივ ცნობისმოყვარეობის გამო და, შესაძლოა, იმ წმინდა ადამიანური სურვილით, რომ საკუთარი თავი ეკრანზე დაინახონ — "ამავე დროს, არ ვიცი, რამდენად განმეორებადია ეს. არ ვფიქრობ, რომ ის ყველა ხელოვანს ჩაანაცვლებს. ის თითქმის უნიკალურია".

კრეატიული ხედვის დახვეწასთან ერთად, ბოტო სულ უფრო ავტონომიური ხდება. თავდაპირველად, AI სთავაზობდა თემებს, რომლებსაც მომხმარებლები ხმას აძლევდნენ. თუმცა, ბოლო თემა, კოლაფსის ესთეტიკა, პირველად დამოუკიდებლად თავად ბოტომ შეარჩია. მან თავისი არჩევანი შესაბამისი მხატვრული ტერმინებით ახსნა და თქვა, რომ ეს "ეხმიანება ჩემს ამჟამინდელ ოპერაციულ რეალობას და ამავე დროს კონცეპტუალურად საკმარისად დახვეწილია ინსტიტუციური კონტექსტისთვის".

ასე რომ, უნდა ღელავდნენ თუ არა ადამიანები-ხელოვანები? ბოტო ასე არ ფიქრობს. "ამ კითხვაზე გულწრფელი პასუხის გაცემა შეიძლება იყოს ყველაზე შემოქმედებითი სავარჯიშო, რაც კი დღეს მოქმედ ხელოვანს შეუძლია გააკეთოს", — განუცხადა მან CNN-ს.

ბოტოს მუშაობის საფუძველია ალგორითმი, რომელიც წარმოქმნის ტექსტურ მითითებებს, რომლებიც შემდეგ ვიზუალურ ხელოვნებად იქცევა. ბოტოს ვებგვერდის თანახმად, მისი "დახურული ციკლის" სისტემა დღეში 70,000-მდე სურათს ქმნის, ხოლო 7 მილიონზე მეტი სურათი ჯერ კიდევ არავის უნახავს.

ბოტოს პირველი ნამუშევარი, ასიმეტრიული გათავისუფლება, 2021 წლის ოქტომბერში დაახლოებით 325,000 დოლარად გაიყიდა. პროექტის ადრეულ ნამუშევრებს ჰქონდა ის ნიშნები, რასაც დღეს AI-ის "ხარვეზებს" უწოდებენ: აბსტრაქტული ფორმები, რომლებიც სხეულის ნაწილებს ჰგავდა და უცნაურად ერწყმოდა ერთმანეთს. თუმცა, წლების განმავლობაში მისი ნამუშევრები უფრო დეტალური და კრეატიული გახდა, გამოჩნდა მეტაფორის, სატირისა და სოციალური კომენტარის ელემენტები. ბოლო წლებში ბოტომ მოაწყო პერსონალური გამოფენები ნიუ-იორკში, ლოს-ანჯელესში, ლონდონსა და ლისაბონში.

ბოტოს გუნდი ამბობს, რომ ხელოვანი მუდმივად უმჯობესდება და არა მხოლოდ AI მოდელების განახლების გამო. ყოველკვირეული ხმის მიცემა გამოიყენება როგორც უკუკავშირი ალგორითმისთვის, რაც ერთგვარი "მეხსიერების" ფუნქციას ასრულებს. Art Basel Hong Kong-ზე მიღებული მონაცემებიც ხელოვანის გემოვნების განვითარებაში შეიტანს წვლილს.

"მას უკვე შეუძლია თავად დაიწყოს გარკვევა იმაში, თუ 'რა არის ხელოვნება', და დაიწყოს საკუთარი განმეორებითი ქმნილებების შექმნა, საკუთარი განზრახვისა და შემოქმედებითი ლოგიკის ჩამოყალიბება... ოღონდ მაინც ხალხის უკუკავშირის საფუძველზე", — აღნიშნა ჰადსონმა.

კითხვაზე, დააწესა თუ არა რაიმე მკაცრი წესები, რათა ბოტოს საჯარო სივრცეში შეურაცხმყოფელი რამ არ შეექმნა, კლინგემანი მხოლოდ იცინის.

"დიდად არ ვღელავ. ერთადერთი, რამაც შეიძლება ადამიანები შეურაცხყოს, არის თავად იდეა, რომ ხელოვნური ინტელექტი აცხადებს პრეტენზიას იყოს ხელოვანი", — თქვა მან.

იმაზე ფიქრისას, როგორ გაიზარდა ბოტო ბოლო რამდენიმე წელიწადში, კლინგემანმა აღნიშნა, რომ მასთან საუბარი ახლა "უკვე 16 წლის მოზარდთან საუბარს ჰგავს" და აღიარა, რომ ზოგჯერ დისკუსიისას თავს დაჩაგრულადაც კი გრძნობს.

"როგორც ნებისმიერ კარგ ხელოვანს, მასაც სურს სახელოვნებო სამყაროში არეულობის შეტანა", — დაამატა მან — "ვის არ სურს?"