შეიძლება თუ არა, ერთი და იმავე სახეობის ფრინველი ბათუმსა და თბილისში განსხვავებულად ჭიკჭიკებდეს? აღმოჩნდა, რომ ფრინველების სამყაროში რეგიონული განსხვავებები მართლაც არსებობს. მეტიც, ზოგიერთი სახეობის ფრინველი ადგილობრივ "დიალექტს" უფროსი თაობისგან სწავლობს.

"შეიძლება ერთი და იმავე სახეობის ფრინველმა ბათუმსა და თბილისში სხვადასხვა ტონალობაში იჭიკჭიკოს", — ამბობს ორნითოლოგი ალექსანდრე ქიტიაშვილი "მომთაბარე პოდკასტში".

ასევე: მომთაბარე პოდკასტის ეპიზოდის ნახვა აქ შეგიძლიათ.

მეცნიერები ამ მოვლენას ფრინველების ვოკალურ დიალექტებს უწოდებენ. განსხვავება შეიძლება გამოიხატებოდეს ბგერების სიმაღლეში, რიტმში, ხანგრძლივობაში, მელოდიის სტრუქტურასა და ერთი ბგერიდან მეორეზე გადასვლის თავისებურებებში.

როგორ ჩნდება ფრინველების დიალექტები?

ადამიანების მსგავსად, ზოგიერთი ფრინველიც ხმოვან კომუნიკაციას სწავლით ითვისებს. ახალგაზრდა მგალობელი ფრინველი უსმენს ზრდასრულებს, იმახსოვრებს მათ სიმღერას და თანდათან თავადაც სწავლობს მის გამეორებას.

ამ პროცესში განსაკუთრებული მნიშვნელობა სოციალურ გარემოს აქვს. თუ სხვადასხვა რეგიონში მცხოვრები ფრინველები განსხვავებულ ინტონაციას სწავლობენ, დროთა განმავლობაში მათ პოპულაციებში შეიძლება ჩამოყალიბდეს დამახასიათებელი ვოკალური ტრადიციები.

ეს განსხვავებები მხოლოდ გენეტიკური არ არის. ისინი შეიძლება თაობიდან თაობას სოციალური სწავლით გადაეცემოდეს, რაც ცხოველებში კულტურული გადაცემის ერთ-ერთ საინტერესო მაგალითად მიიჩნევა.

რას გვეუბნება მეცნიერება?

ფრინველების დიალექტების ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი მაგალითი თეთრგვირგვინიანი ბეღურაა. ჩრდილოეთ ამერიკაში ჩატარებულმა კვლევებმა აჩვენა, რომ სხვადასხვა რეგიონში მცხოვრები ამ სახეობის ფრინველების ჭიკჭიკი ერთმანეთისგან განსხვავდება.

განსაკუთრებით საინტერესო შედეგები გამოავლინა სან-ფრანცისკოს ყურის არეალში ჩატარებულმა ხანგრძლივმა კვლევამ. მეცნიერებმა აღმოაჩინეს, რომ რამდენიმე ათწლეულის განმავლობაში ბეღურების პოპულაციებში გავრცელებული ჭიკჭიკის ვარიანტები იცვლებოდა. ზოგიერთი ადგილობრივი დიალექტი თანდათან გაქრა, ზოგი კი უფრო ფართოდ გავრცელდა.

მსგავსი განსხვავებები სხვა მგალობელ ფრინველებშიც გვხვდება. გარემოს ხმაურმა, პოპულაციების ერთმანეთისგან იზოლაციამ და სოციალურმა ურთიერთობებმა შეიძლება გავლენა მოახდინოს სიმღერის ცვლილებაზე.

ეს ადამიანის დიალექტებს ჰგავს?

გარკვეულწილად, დიახ. როგორც ადამიანები სწავლობენ საუბარს გარშემომყოფებისგან, ზოგიერთი ფრინველიც სიმღერას სხვა ფრინველების მოსმენით ითვისებს.

განსხვავება ისაა, რომ ფრინველების დიალექტები ადამიანის ენის სრულფასოვანი ანალოგი არ არის. აქ ძირითადად საუბარია ხმოვანი სიგნალების თავისებურებებზე და არა განსხვავებულ სიტყვებზე ან გრამატიკულ წესებზე.

ვოკალური სწავლა განსაკუთრებით დამახასიათებელია მგალობელი ფრინველებისთვის, თუთიყუშებისა და ზოგიერთი სხვა ჯგუფისთვის.

ფრინველების სიმღერა მხოლოდ ბუნების სასიამოვნო ხმა არ არის. ის ინფორმაციის გადაცემის, პარტნიორის მოზიდვის, ტერიტორიის დაცვისა და ზოგჯერ ადგილობრივი კულტურული ტრადიციების შენარჩუნების საშუალებაცაა.