აშშ-ის ლოურენს ლივერმორის ეროვნული ლაბორატორიის (LLNL) მკვლევრებმა მაღალი ტემპერატურის მქონე პლაზმის მილში რამდენიმე ექსპერიმენტი ჩაატარეს. მათ რადიოაქტიური ნალექის სიმულაცია შექმნეს. მიზანი გაგრილების პროცესში ბირთვული გახლეჩის შედეგად აორთქლებულ ნაწილაკებზე დაკვირვება იყო.

დასაწყისისთვის მკვლევრებმა 3 ქიმიური ელემენტი გამოიყენეს: ურანი (უამრავ იარაღსა და რეაქტორში შემავალი საწვავი), ცეზიუმი (ბირთვული გახლეჩის რადიოაქტიური ნარჩენი) და ცერიუმი (ხშირად გამოყენებული ელემენტი ბირთვულ იარაღებში).

გუნდმა ორი სხვადასხვა სცენარის მოდელი შექმნა. პირველში გაგრილება უწყვეტად მიმდინარეობს; მეორეში კი ტემპერატურა სტაბილურად მაღალია, შემდეგ კი მკვეთრად ეცემა.

პლაზმის დინების რეაქტორის გამოყენებით გუნდმა ელემენტები 4727°C-მდე გააცხელა. თავდაპირველმა ბომბმა ყველაფერი ააორთქლა (ბირთვული აფეთქებების შემთხვევაშიც ასე ხდება). ურანისა და ცერიუმის შემთხვევაში ეს პროცესები ერთმანეთის მსგავსად წარიმართა. ორივე მათგანმა ტემპერატურის დაცემიდან მალევე განიცადა კონდენსაცია, თუმცა ცეზიუმის შემთხვევაში მკვლევრებს უჩვეულო სურათი დახვდათ.

ამ ელემენტმა გაგრილების ორივე სცენარში ურანთან და ცერიუმთან შედარებით კონდენსაცია გვიან განიცადა. ხოლო მეორე სცენარში ცეზიუმი სხვა ელემენტებს მეტად შეერია და შედეგად უფრო რთული ნაერთები ჩამოყალიბდა.

მკვლევრები აღიარებენ, რომ ეს მაინც ლაბორატორიულ პირობებში შექმნილი გამარტივებული სისტემა იყო და შეიძლება რეალურ სურათს ზუსტად არ ასახავდეს. მეორე მხრივ, ახალი ნაშრომის შედეგები რადიოაქტიური ნალექების გაგების მხრივ მაინც ძალიან მნიშვნელოვანი მიღწევაა.

შესაძლოა, მსგავსი ექსპერიმენტი სამომავლოდაც გაიმეორონ და რეალურ გარემოს მეტად მიჰბაძონ. მაგალითად, შეიძლება ბირთვული რეაქტორის გარშემო ბეტონი, წყალი, შუშა და მიწა დაყარონ.

ნაშრომი გამოცემაში Analytical Chemistry გამოქვეყნდა.